O wyobraźni

Czym jest wyobraźnia i tworzone przez nią światy? Jak jest jej rola w świecie i w psychice człowieka? Czy możliwe jest w ogóle wyobrażenie sobie ludzkiej egzystencji bez udziału wyobraźni? Człowiek współczesny spędza praktycznie całe swe życie w otoczeniu przedmiotów i idei, które sam wytworzył, a które najpierw zaistniały jako możliwości w jego umyśle. Jednak ani rozum, z logiczną ścisłością przechodzący od przesłanek do wniosku, ani pamięć opierająca się na zasobach swego doświadczenia nie są same zdolne do stworzenia czegoś nowego. Klasyczna filozofia wymieniała jeszcze wolę jako trzecią władzę naszego umysłu, ale ona także nie jest w stanie powołać do istnienia nowej rzeczy, gdyż może ona tylko pragnąć czegoś, co już wcześniej istniało i zostało poznane. Czy jednak ta trójca wyczerpuje całość bogactwa ludzkiego umysłu? Jung mawiał, że do pełnego opisu potrzebne są cztery aspekty, jak cztery strony świata opisują jego pełny okrąg.

Tym czwartym czynnikiem jest właśnie wyobraźnia. Jung opisywał wyobraźnię jako aktywność duszy tworzącą jej rzeczywistość. Wyobraźnia jest pierwotna zarówno względem myślenia, uczucia, a nawet względem postrzegania. Jest ona najbardziej rdzenną władzą naszej duszy, to dzięki niej tworzymy to, co nowe. Wyobraźnia jest „matką wszelkich możliwości”, twórczą pramatrycą, z której wyłaniają się światy urzeczywistniane potem przez człowieka. Jeden z twórców współczesnej fizyki kwantowej, Niels Bohr powiedział kiedyś o przedstawionej mu nowej hipotezie dotyczącej cząstek elementarnych: „Jest zbyt mało szalona aby była prawdziwa.” To, co nowe pojawia się w tym świecie – dzięki wyobraźni ! – bardzo często jako szaleństwo burzące dotychczasowy porządek rzeczy. Ale czyż zadaniem człowieka nie jest właśnie burzenie tego porządku? Czy nie z tego powodu dana mu została owa tajemnicza czwarta władza umysłu, zwana wyobraźnią? To dzięki niej stwarza światy i je unicestwia, ona jest alchemiczną „imaginatio vera”, doprowadzającą do przemiany świadomości.

W światach wyobraźni kiełkuje przyszłość, jest ona ową „iskrą bożą”, nadającą człowiekowi jego godność. Jak powiedział Synezjusz w książce „De somniis”: „Duch wyobraźni zajmuje miejsce pomiędzy wiecznością a czasem, i to dzięki niemu bardziej żyjemy.” Zbyt rzadko uprzytamniamy sobie podstawową prawdę – że prawdziwa przyszłość powstaje tylko w duszy człowieka. Zgodnie ze starą taoistyczną zasadą, głoszącą, że przeciwieństwa przechodzą w siebie, to w najciemniejszych zakamarkach ludzkiej duszy rodzi się światło, które kiedyś stworzy nową rzeczywistość, kolejną wspaniałą iluzję, która pozwoli nam żyć.

Reklamy

3 komentarze do “O wyobraźni

  1. petrelpiotr

    Wyobrażam sobie jeszcze piąty stan, w którym zachowuję bierność. Stan, podczas którego natura przemawia całym swoim jestestwem i przenika do myśli wszystkimi dostępnymi zmysłami. Świat zewnętrzny przegląda się w mojej świadomości niczym ja sam w lustrze… To tak zajmujące przeżycie, że słowa staje się zbędne, a błyskotliwa rozmowa, nawet prowadzona szeptem, wydaje się trywialna… W takim stanie nie trzeba mi aktów woli, wspomnień, wyrozumowanych spekulacji, wyobraźni. Po prostu patrzę, słucham, smakuję, wącham i czerpię same doznania. Podczas takich chwil niczego nie pragnę, nie zamierzam, nie rozpamiętuję.

    Polubione przez 1 osoba

    Odpowiedz
  2. Robert

    Bardzo pięknie i wzniośle Pan napisał. Budująco, dumnie może nawet nieco utopijnie. Z mojego doświadczenia wynika, że do wyobraźni należy podchodzić bardzo ostrożnie i z dystansem. Raczej koncentrować się i godzić się z tym co jest. Efekty realizowanych wyobrażeń są często całkowicie niespodziewane gdy przetrawi je rzeczywistość, skutki paradoksalnie odmienne od przewidywanych. Tak dzieje się zwłaszcza gdy wyobraźnia jest aktem pychy lub nie jest poparta mądrością. Warto też wspomnieć o wyobraźni destrukcyjnej którą opisała Karen Horney.
    Reasumując mądry i bazujący na miłości geniusz niech koniecznie używa wyobraźni w szerokim zakresie dla dobra ogółu, przeciętny szary i nieutalentowany człowiek (taki jak ja) ostrożnie i w niewielkim zakresie….

    Polubienie

    Odpowiedz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s